Irokezi w filmie

Mianem Irokezów określa się nie jedno plemię lecz związek (Ligę) pięciu plemion żyjących na południowy wschód od Jeziora Ontario: Mohawków, Oneidów, Onondagów, Cayugów i Seneków. Początkowo Liga była formalnym zawieszeniem broni między tymi plemionami i do końca nie jest pewne czy powstała przed przybyciem do Ameryki Europejczyków, czy też po tym wydarzeniu.

Liga stała się punktem wyjścia do utworzenia Konfederacji, która była silnym politycznym przymierzem zawiązanym na skutek rywalizacji między europejskimi potęgami kolonialnymi – Anglią i Francją – oraz w celu handlu futrami na obszarze kontrolowanym przez Irokezów.

W 1722 r. do pięciu sprzymierzonych plemion dołączyło szóste – Tuscarora.

W szerszym znaczeniu mianem ludów irokeskich określa się 12 plemion, które wbiły się klinem między ludy algonkińskie i opanowały tereny na wschodzie krainy Wielkich Jezior oraz wzdłuż Rzeki świętego Wawrzyńca.

Plemiona te, tzw. północno-irokeskie przybyły na te tereny między 1700 a 700 r. p.n.e. i podstawą ich utrzymania było rolnictwo. Zajmowali się głównie uprawą „trzech sióstr” – kukurydzy, fasoli i dyni. Około 1000 r. n.e. plemiona północno-irokeskie osiągnęły swój maksymalny zasięg terytorialny. Skurczył się on na skutek licznych konfliktów i osiadłego trybu życia do kilku mniejszych obszarów, które jednak były połączone siecią szlaków handlowych, zarówno wodnych jak i lądowych. Po pojawieniu się Europejczyków towary ze Starego Świata szybko rozprzestrzeniły się tymi szlakami po irokeskich osiedlach.

Do północno-irokeskich plemion, oprócz Mohawków, Oneidów, Onondagów, Cayugów i Seneków, należeli także Irokezi St. Lawrence, Susquehannock, Wenro, Erie, „Neutralni” (Attawandaron), Petun i Huron.

W jeszcze szerszym kontekście do plemion irokeskich trzeba zaliczyć wszystkie ludy mówiące językami z irokeskiej rodziny językowej, a więc oprócz wymienionych min. także plemię Tuscarora, które pierwotnie zamieszkiwało na wschodzie obecnej Karoliny Północnej oraz żyjących w izolacji od innych plemion z tej rodziny Czirokezów.

Liga, a później Konfederacja Irokezów była znaczącą potęgą militarną w XVII i XVIII w., jednak po Rewolucji Amerykańskiej jej znaczenie zaczęło słabnąć.

Filmów o Irokezach nie ma zbyt wielu (znalazłem na razie 10), co jest zaskakujące z uwagi na znaczenie tego ludu w okresie kolonialnym, oraz uczestnictwo całego związku lub poszczególnych plemion w wielu wojnach toczonych przez Europejczyków. Bywało także tak, że poszczególne plemiona stawały w danej wojnie po przeciwnych stronach wspierając różne strony konfliktu.

Do najbardziej znanych irokeskich aktorów należą Jay Silversheels (Mohawk), August Schellenberg (Mohawk), Graham Greene (Oneida) i Gary Farmer (Cayuga).

„Bębny nad Mohawkiem”, 1939. Oneida.

https://www.cda.pl/video/9685538d

„Unconquered”, 1947. Senekowie, akcja toczy się w trakcie powstania Pontiaka.

https://www.youtube.com/watch?v=phrYEKv0rmw

„Księżniczka Mohawk”, 1956. Z tego co pamiętam to są w filmie Mohawk i Tuscarora.

https://www.youtube.com/watch?v=igZ8ywEyWgc

„Król Mohawków Joseph Brand”, 1989. Mohawkowie. Pierwszy z dwóch filmów o wodzu Josephie Brand-cie, na moment pojawia się też postać Pontiaka.

https://www.youtube.com/watch?v=SVJX2VtQbRc

„Czarna Suknia”, 1991. Irokezi (Mohawkowie?) i Huroni.

https://www.youtube.com/watch?v=gywYLsxVwmw

„Zerwany łańcuch”, 1995. Mohawkowie. Kolejny film o Josephie Brand’cie.

https://www.cda.pl/video/73663178