Czy wiesz, że....
Czy wiesz, że… przeczytaj i pobierz PDF z cennymi informacjami: Czy wiesz , ze 09.2022_1
* Większość naszych wyobrażeń o Indianach jest mocno uproszczona, bo opiera się na fikcyjnych romantycznych postaciach w rodzaju Winnetou, stereotypach z westernów, TV czy kiczu ulicznych grajków. To tak, jakby wiedzę o II wojnie światowej czerpać z seriali o por. Klossie i “czterech pancernych“!
* Indianie i ich badacze zauważają, że większość filmów z Hollywood (w tym hity “Tańczący z wilkami“, “Ostatni Mohikanin“ czy “Samotny jeździec“) ukazuje ich świat w krzywym zwierciadle i zwykle z perspektywy białych.
* pióropusz z orlich piór to nie ozdoba głowy, lecz odpowiednik orderu Virtuti Militari – przysługuje tylko weteranom walk i wybitnym wodzom; nie kupuje się go w sklepie, nie nosi dla zabawy czy po spożyciu alkoholu. Imitacje są w złym guście.
* Indianie i indianiści są czuli na stereotypy, jakie stworzył film i literatura przygodowa – nie wznoś więc przy nich “okrzyków wojennych“, nie baw się “pióropuszem“ czy “fajką pokoju“, nie żartuj o “squaw“ (to obraźliwe słowo); wykorzystaj okazję, by zapytać o sprawy, obyczaje czy przedmioty, które cię dziwią i ciekawią.
* w USA jest ok, 6,8 mln Tubylczych Amerykanów (to 2,1% ludności USA).
* najwięcej amerykańskich Indian żyje w Kalifornii, Oklahomie i Arizonie.
* w rezerwatach w USA żyje tylko 22% amerykańskich Indian, już ok. 70% Indian mieszka w miastach.
* w USA są oficjalnie 574 plemiona; najliczniejsze to Czirokezi (819 tys.) oraz Nawahowie (332 tys.). Siuksów (Lakotów) jest 170 tys., a Apaczów 112 tys. Formalnie, nie można dziś zostać “adoptowanym“ do plemienia.
* w USA jest ok. 326 rezerwatów; nie są to skanseny ani więzienia, lecz ob- szar oddane w użytkowanie Indianom w myśl traktatów i umów z rządem USA i Kanady, ich mieszkańcy mają własny samorząd, policję, sądy, szkoły, firmy, służbę zdrowia itp.
* Indianie Ameryki Pn. mówią po angielsku, hiszpańsku, francusku (np. w Quebecu); już tylko ¼ mówi w domu jednym z ok. 200 języków plemiennych, a wiele z nich wymiera.
* ponad 150 tys. Indian to weterani U.S. Army. Młodzi Indianie walczyli i ginęli m.in. na frontach I i II wojny światowej, w wojnach w Korei, Wiet- namie, Zatoce Perskiej i Afganistanie; wielu – to odznaczeni bohaterowie.
* Indianie są dziś w większości protestantami lub katolikami; są też rejony, gdzie wielu tubylców to wyznawcy prawosławia (Alaska), synkretycznego Kościoła Tubylczo- amerykańskiego (pejotyści) czy wielu różnych wierzeń tradycyjnych.
* średni roczny dochód indiańskiej rodziny w USA wynosi 35 tys. dol. (średnia w USA 50 tys. $ na rodzinę); ponad ¼ Indian żyje w ubóstwie.
* współcześni Indianie w USA i Kanadzie mają od lat swoje szkoły i uniwersytety, wydawnictwa, gazety, stacje radiowe i telewizyjne oraz liczne portale internetowe.
* 77% Indian w USA w wieku powyżej 25 lat ukończyło co najmniej szkołę średnią, niemal 1000 Indian rocznie zdobywa w USA tytuły doktorskie.
* od 1988 r. niektóre plemiona w USA prowadzą kasyna; ok. 460 kasyn daje ok. 240 plemionom ok. 27 mld dol. opodatkowanego dochodu rocznie; ponad 300 plemion nie ma kasyn i uważa je za szkodliwe.
* głównym problemem zdrowotnym Indian jest cukrzyca (choruje na nią co piąty dorosły Indianin); bieda, dyskryminacja i różnice kulturowe sprzyjają społecznym patologiom.
* Indianie mają prawa obywatelskie w USA od 1924, w Kanadzie od 1956.
* w latach 60. XX w. młode pokolenie miejskich Indian zainicjowało ruch Red Power na rzecz równych praw obywatelskich, niezależności Indian i odrodzenia dumy z tubylczych kultur; jego najgłośniejszym wyrazicielem był AIM (American Indian Movement), organizator m.in. okupacji Wounded Knee w 1973 r. i innych protestów.
* w 2012 r. młodzi Indianie z Kanady powołali ruch Idle No More! (“Dość bierności!“) by przeciwstawić się dyskryminacji i bronić praw ludów tubylczych do dawnych ziem i wód. Latem 2016 r. protest Siuksów ze Standing Rock przeciw budowie spornego rurociągu DAPL skupił w obozach Dakoty Pn. tysiące Indian.
* od ponad 40 lat istnieje nieformalny Polski Ruch Przyjaciół Indian, którego uczestnicy spotykają się m.in. na dorocznych zlotach, pow-wow, w grupach tematycznych i lokalnych.
* Większość uczestników PRPI przez cały rok rozwija i popularyzuje swoje zanteresowania indywidualnie, w grupach lokalnych, skansenach – tzw. “wioskach indiańskich“, na wystawach, sesjach popularno-naukowych, festy- nach, pokazach, w mediach i w sieci. W 1990 r. zarejestrowano też Polskie Stowarzyszenie Przyjaciół Indian (PSPI).
* Od kilkunastu lat fani indiańskiej kultury spotykają się kilka razy w roku na pow-wow – festiwalach indiańskiej muzyki, pieśni i tańca; w pokazach i konkursach tanecznych (zwykle wiosną w Uniejowie, jesienią w Poznaniu) biorą też udział tancerze i muzycy z Europy oraz goście z Ameryki, a polscy tancerze nagradzani są na pow-wow w Europie.
* W Polsce wydano kilkaset książek o tematyce indiańskiej, jednak niewiele z nich to pozycje o prawdziwej wartości edukacyjnej; warto sięgać głównie po literaturę pisaną przez samych Indian, nowe książki popularno-naukowe oraz publikacje Wydawnictwa TIPI.
* Wzorem dawnych i współczesnych Indian indianiści organizują także cykliczne biegi i marsze “na rzecz Ziemi“; ich celem nie jest rywalizacja, lecz aktywna integracja, solidarność i współdziałanie na rzecz środowiska, problemów Indian i spraw społecznych.
* Chcesz wiedzieć więcej? Możesz zacząć od Wikipedii (choć wiele haseł wymaga rozbudowy), zajrzyj na strony www.tipi.pl, amerykaindianska.pl, www.huuskaluta.com.pl, znajdź grupę “Indianiści“ na FB, odwiedź wioskę, podejdź na spotkaniu, napisz do nas…
Na podst. www.census.gov i Wikipedii oprac. Ewa i Cień, Co. PSPI/PRPI 09.2022
Read more hidden text