Historia

Dzięki profesjonalnej pomocy, nieżyjącego dziś, adwokata polskiego pochodzenia, Edwarda Wolaka, z Clifton, New Jersey, w 1976 roku utworzone zostało Polsko-Amerykańskie Towarzystwo Etnograficzne im. Bronisława Malinowskiego. Sygnatariuszami aktu powstania PAES/PATE były osoby nastepujące :

Melanie CHELSTOWSKI, Joseph CHEBEĆEK, Mary DOMBROWSKI, Olga HABURA, Dominick MacARTHUR, Wanda MacARTHUR, Zdravko MALJKOVIĆ, Barbara PIOTROWSKA, Andrzej SZATYŃSKI, Danuta SZATYŃSKA, Ryszarda SZCZERBANIEWICZ, Maria SZPALA, Andrzej WALA i Josephine ŻELISKO.

W latach 1976-1981 siedziba organizacji mieściła się w Upper Montclair, New Jersey. Okres od 1976 do 1985 nie był szczególnie produktywny. Została zaledwie przeprowadzona strukturyzacja administracji towarzystwa oraz redakcja statutu. W 1981 roku liczba członków zmalała do trzech, i siedziba została przeniesiona do Atlantic City, New Jersey. W nowym miejscu PAES/PATE przeżyło nagłe ożywienie dzięki wstąpieniu do organizacji kilkunastu osób z emigracji “post-Solidarnościowej”. Dzięki rzeczowej pomocy dr. Aleksandra Posern-Zielińskiego, etnografa z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, Rada Naukowa towarzystwa mogła wprowadzić w życie plany etnograficznych badań terenowych oraz zaprosić do współdziałania proponowane przez niego osoby. W ten sposób towarzystwo pozyskało etnografa Krzysztofa Kopczyńskiego i historyka, śp. prof. Edmunda Urbańskiego, kierownika studiów Polsko-Latynoamerykańskich przy Polskim Instytucie Naukowym (PIASA) w Nowym Yorku.

W 1987 roku Marta Bierska, sekretarz PAES/PATE, natknęła się na artykuł opisujący odrodzenie grupy tubylczej w południowym New Jersey: Indian Nanticoke Lenni-Lenape z Bridgeton, NJ. Następnego roku towarzystwo nawiązało z nimi kontakt, a w 1994 Rada Plemienna zezwoliła nam na rozpoczęcie badań antropologicznych, które inicjalnie poprowadziła studentka Uniwersytetu Warszawskiego, Joanna Trzcionkowska.

W tym samym czasie Jerzy Kołakowski, młody kamerzysta polonijnego programu telewizyjnego “Kalejdoskop” z Filadelfii, entuzjastycznie “reklamował” towarzystwo. Zorganizował on, w ramach wydziału Sztuki i Rozrywki, spotkanie z satyrykiem Jackiem Fedorowiczem (1991), a także zaprosił do współpracy poznaną etnografkę z Uniwersytetu Warszawskiego, Ewę Dżurak (1992). Ta ostatnia wkrótce przyjęła funkcję, trzeciego już, dyrektora Rady Naukowej towarzystwa oraz zaprosiła do działania w nim swoich kolegów: Annę Engelking i Sławomira Sikorę.

W 1990 roku PAES/PATE rozpoczęło organizowanie dorocznych seminariów antropologicznych, których do 2010 roku odbyło się osiemnaście. Do roku 2016 towarzystwo zorganizowało dwadzieścia trzy seminaria naukowe. Nieżyjący już, dr Krzysztof Brozi, z lubelskiego Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej przyjął członkostwo towarzystwa w 1991 roku. Lata ostatniej dekady stulecia (i millenium) odznaczyły się szczególnym ożywieniem naszej działalności naukowej i kulturalnej. Dzięki energicznym osobowościom Krystyny Baliszewskiej, wicedyrektora i redaktora polskich tekstów; Krzysztofa Baliszewskiego, doradcy finansowego i organizatora pomocy społecznej; Jerzego Czyża, specjalisty komputerowego i byłego projektanta stron internetowych; aktora, Aleksandra Podolaka; poetki Barbary Nazarkiewicz; Józefa Swatowskiego, kierownika sekcji sportowej i rekreacyjnej; i innym, w oddany sposób pracującym dla towarzystwa, takim jak: Maria Gryga, Genowefa Lichoń, Małgorzata Oberc, Stefan Saracen, Elżbieta Schowgurow, Bogusława Stankiewicz, Adam Stróżyk, Elżbieta Świder i Barbara Wala, towarzystwo mogło zaoferować miejscowej polonii doroczny “opłatek”, ze znakomitą kuchnią wigilijną, a także dumnie prezentować swoje osiągnięcia w czasie dorocznych seminariów. Prócz tego organizowane były pozaseminaryjne spotkania naukowe, jak np. z etnografem Sławomirem Sikorą (1995), redaktorem “Kontekstów”, periodyku Instytutu Sztuki Polskiej PAN; z prof. dr. Aleksandrem Posern-Zielińskim (1998), dyrektorem Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM; z archeologiem, Justyną Olko-Bajer (2001), po sezonie badawczym w Nakum, Gwatemala.

W 1997 roku sekretarzPAES/PATE, Igor Fedasz, i dyrektor wykonawczy, Andrzej Wala, po żmudnej pracy skompletowali dokumentację, wymaganą przez Internal Revenue Service do uzyskania numeru zwolnienia podatkowego i przyznania statusu organizacji non-for-profit. Od tego roku PAES/PATE jest oficjalnie organizacją niedochodową.

W roku 1998 Andrzej Wala został zaproszony do wygłaszania tygodniowych felietonów radiowych dla trzech rozgłośni polonijnych w Filadelfii. Po skompletowaniu 200. pogadanek, autor postanowił wydać je w formie książkowej pt.: Z Atlantic City mówi do Państwa… Dochód ze sprzedaży książki został przeznaczony dla towarzystwa. Wielką pracę, w komputerowym przygotowaniu tekstu do druku, wykonali społecznie dla PAES/PATE Urszula Popielak i Marek Maciolek (2004).

W 1999 roku do towarzystwa przystąpił prof. John J. Beatty, antropolog i wykładowca z Brooklyn College City University of New York. W tym samym roku prof. dr Posern-Zieliński przedstawił towarzystwo kwartalnikowi “Tawacin” i jego Redaktorowi Naczelnemu, Markowi Maciołkowi. Od tego czasu do roku 2010 PAES/PATE weszło w owocną kooperację z “Tawacinem” i Oficyną Wydawniczą Tipi (www.tipi.pl). Wiele naszych artykułów zostało wydanych na łamach “Tawacinu”, a Andrzej Wala, dyrektor wykonawczy towarzystwa, przedstawiał na jego łamach swój cykliczny felieton Głos z Scheyechbi. Jednocześnie, Marek Maciołek przyjął funkcję redaktora technicznego, a PAES/PATE, dzięki jego profesjonalizmowi, mogło wydać drukiem książkę Referaty Seminariów Antropologicznych 1990-2000 (2001).

W 2000 roku, na zaproszenie prof. dr. Aleksandra Posern-Zielińskiego, PAES/PATE delegowało Krzysztofa Kopczyńskiego i Andrzeja Walę z ich referatami na 50. Międzynarodowy Kongres Amerykanistyczny w Warszawie. W roli obserwatora towarzyszyła im Anna M. Czyż. Niestety, w związku z drobnymi niedociągnięciami organizacyjnymi, przedstawiony został jedynie referat Andrzeja Wali: Indians of New Jersey in 19th and 20th Centuries. Udział w Kongresie przysłużył się w naborze nowych członków towarzystwa. Bartosz Hlebowicz, etnograf z Uniwersytetu Jagiellońskiego i doktorant prof. Posern-Zielińskiego, przyjął członkostwo PAES/PATE. Zainteresowany w natywistycznych ruchach odrodzeniowych na Wschodnim Wybrzeżu Stanów Zjednoczonych, Bartosz Hlebowicz został przedstawiony przez towarzystwo Radzie Plemiennej Indian Nanticoke Lenni-Lenape i, z ich aprobatą, rozpoczął badania terenowe społeczności, które prowadził w ciągu trzech letnich sezonów (2001-2003). Sumarycznie, od 1988 roku do 2003 roku, etnohistoryczne i antropologiczne badania prowadzone były przez Andrzeja Walę, Joannę Trzcionkowską i Bartosza Hlebowicza, dzięki zgodzie i pomocy przywódcy Nanticoke Lenni-Lenapów, Marka Goulda, a również dzięki Liz Munson, Tinie Pierce, Pat Rossello i wielu innym, pomocnym członkom NLL. Badania przyniosły w rezultacie trzy artykuły z historii i problemów aktualnych Nanticoke Lenni-Lenapów i kulminowały pracą doktorską Bartosza Hlebowicza (2004) pt.: Formowanie się tożsamości etnicznej wśród grup Tubylczych Amerykanów ze Wschodniego Wybrzeża Stanów Zjednoczonych. Studia nad Nanticoke Lenni-Lenape z New Jersey i Oneida Nation z Nowego Jorku.

Lato 2006 stało się celebracją XXX-lecia towarzystwa. Uroczyste spotkanie miało miejsce 14 lipca w sali konferencyjnej Waterview Condominium w Ventnor. Anna Podolak, wschodząca gwiazda teatru z Manhattanu, NY, wystąpiła w znakomitym recitalu piosenki poetyckiej przy akompaniamencie swojego ojca, aktora teatralnego i filmowego, Aleksandra Podolaka. Ich występ był “prezentem urodzinowym” dla towarzystwa. Z serdeczną pomocą w zorganizowaniu obchodów XXX-lecia zgłosili się młodzi ludzie spoza towarzystwa: Edyta Kuzian-Głuszkowska, Maciej Głuszkowski, Agnieszka Dębiec i Rafał Dębiec. Tego samego roku, członek PAES/PATE i dyrektor pierwszej polskiej ekspedycji archeologicznej do Nakum w Gwatemali, dr Jarosław Źrałka, wraz ze swym współpracownikiem, Wiesławem Koszkulem (obaj z Instytutu Archeologii UJ), uzyskali spektakularny sukces dzięki odkryciu nienaruszonej komory grobowej majańskiego władcy.

Lata 2007-2009 były świadkami gorącej dyskusji między Andrzejem Walą, a – redaktorami kwartalnika “Tawacin”Markiem Maciołkiem, Markiem Nowocieniem, dr. Bartoszem Hlebowiczem, a także dr. Mariuszem Kairskim i Łukaszem Krokoszyńskim z UAM – wokół etycznych aspektów podboju Ameryki, a później, z dr. Tarzycjuszem Bulińskim na temat szczególnej interpretacji problemów związanych ze szkołami z internatem dla dzieci indiańskich. Choć dyskusja głęboko spolaryzowała stanowiska zaangażowanych stron, poprowadziła również do nawiązania nowych, interesujących kontaktów dla towarzystwa. Zofia Kozimor z Francji, odznaczyła się głęboką analizą moralną dyskutowanych wydarzeń historycznych i nawiązała niezwykle pozytywny kontakt z PAES/PATE. Otwarła ona również swoją stronę internetową www.cochise.com.pl jako jeszcze jedno forum dla PAES/PATE w dyskusji na temat moralności w podboju Tubylczych Amerykanów, następującym po nim wyniszczeniu fizycznym i kulturowym, i o rezultacie kolonizacji.

Po kilku nieudanych próbach w poprzedzających latach, PAES/PATE w 2009 roku otworzyło swoją filię w Polsce. Aczkolwiek nieformalna, znajduje się ona pod energicznym kierownictwem znanego pisarza, znawcy duchowości indiańskiej, Leszka Michalika ze Sztumu. Towarzystwo łączy z tym nadzieję na spopularyzowanie swej aktywności w kraju ojczystym i znalezieniu tam nowych członków-entuzjastów.

Długo oczekiwany drugi tom referatów seminaryjnych został oddany do druku w listopadzie 2009. Jego techniczne przygotowanie należało znów do niezastąpionego eksperta, Marka Maciołka z Wielichowa. Książka Indianie Kalinago i inni… Referaty Seminariów Antropologicznych 2001-2008 została ufundowana w połowie przez Starostwo Kołobrzeskie, w połowie zaś przez Iwonę Kołakowską, właścicielkę ośrodka wczasowego w Ustroniu Morskim.

Rozwijając sugestię Leszka Michalika, Aleksandra Janowska, członkini PAES/PATE w UE i doktorantka na Wydziale Etnologii i Antropologii Kulturowej UMK w Toruniu, zaproponowała zorganizowanie wspólnej konferencji naukowej pt. “Być Indianinem, to…” pod auspicjami swego wydziału i PAES/PATE. Dwudniowa konferencja z prezentacją 12. referatów odbyła się 28 i 29 października 2011. Dr Jerzy Barankiewicz i Andrzej Wala ze Stanów Zjednoczonych oraz prof. Aleksander Posern-Zieliński z UAM reprezentowali PAES/PATE.

Read more hidden text

Read more

Publikacje

Do tej pory opublikowaliśmy trzy tomy referatów prezentowanych na naszych dorocznych seminariach

Cover of the first volume

Cover of the second volume

Cover of the third volume
Cover of the third volume