“Wielkie Równiny Ameryki, w bezchmurny dzień rozciągają się bez końca w dal pod niezmierzonym, niebieskim niebem. W czasie szalejącego tornada albo śnieżnej zamieci widoczność skraca się na wyciągnięcie ręki. Równiny mogą być upalne, pełne pyłu, bure, płaskie i niedające się do życia; mogą być także przyjemnie chłodne, nawodnione, mieniące się wieloma odcieniami zieleni, cudownie zróżnicowane, od wzgórz do płaskich dolin i gościnnie zapraszające wszelkie formy życia.

Równiny mogą być źródłem wielkiego zachwytu i przyjemności albo, biorąc pod uwagę ich rozciągłość, udręki i niedoli. Rozciągają się od granicy meksykańskiej na północ aż do a nawet poza granicę kanadyjską i od 100 południka na zachód do Gór Skalistych. Równiny są w stosunkowo płaskie, gorące i suche, stepowo pustynne, w zasadzie bezdrzewne. W połowie XIX wieku nie były jeszcze pocięte ogrodzeniami. Pokrywało je niekończące się morze traw, traw, których głębokie korzenie (sięgały 60 cm lub głębiej)  pomagały im przetrzymać susze i które stanowiły jedną z najbogatszych w składniki odżywcze roślin na świecie. Niezliczone strumienie przecinały Równiny, wiele z nich wysychało latem i niewielka ich liczba dosłużyłaby się imienia albo zasługiwałaby na status punktu orientacyjnego na bardziej wilgotnych obszarach, ale na Równinach każdy z nich szczycił się nazwą i legendą. Drzewa, przeważnie topole rosną wzdłuż strumieni i tam zwykle gromadzą się zwierzęta i ludzie. Wśród topoli znajdują cień, wodę i wytchnienie od poczucia nieskończonej przestrzeni, która jest ciągłym przypomnieniem o tym jak bardzo pozbawione znaczenia jest istnienie człowieka.” (Z książki “Crazy Horse and Custer: the parallel lives of two American warriors” Stephena E. Ambrose (1975))

Geografia i środowisko

Środowisko Równin ma trzy podstawowe cechy: płaski teren, brak lasów, mało opadów.

Miedzy 98 południkiem a Górami Skalistymi rozciągają się Wielkie Równiny, zwane też Równinami Wysokimi (High Plains), a pierwsi osadnicy nazwali ten obszar Wielką Amerykańską Pustynią (Great American Desert). Owe trzy cechy równin całkowicie tu dominują – rosną niewysokie trawy, pada rzadko, mało jest drzew. Jeszcze w 19 wieku niepodzielnie panowały tu bizony, ich ówczesną liczbę szacuje się na 60 milionów sztuk.

Na wschód od 98 południka leżą Równiny Środkowe, albo Centralne zwane też Prerią.  Obszar ten przecinają liczne doliny rzek. Stosunkowo sporo tu wody i zagajników porastających doliny rzek, rośnie tu wiele gatunków wysokich, głęboko zakorzenionych traw.

Wielkie Równiny rozciągają się od granicy kanadyjskiej przez około 1500 mil do południowego i centralnego Teksasu i od wschodnich stoków Gór Skalistych do doliny Mississippi. W zachodniej części wyniesienia sięgają ponad 2000 metrów powyżej poziomu morza. Teren obniża się powoli w kierunku wschodnim i na Prerii nie sięga wyżej niż kilkaset metrów powyżej poziomu morza.

Większość rzek, z wyjątkiem Missouri, płynie z zachodu na wschód. Rzeki wpływają do Zatoki Meksykańskiej, albo za pośrednictwem Mississippi-Missouri, albo tak jak rzeki Teksasu bezpośrednio.

Ukształtowanie terenu jest bardzo różnorodne, kaniony, wyniesienia, płaskie równiny, ostańce skalne, etc. Klimat surowy. Na północy surowe zimy, na południu gorące lata. Wszędzie latem gorąco, a zimą bezlitośnie niskie temperatury. Niewielka ilość opadów.

Zachodni wiatr wieje prawie bez przerwy. Chinook – ciepły, suchy wiatr z Gór Skalistych – nierzadko nagle podnosi temperaturę o kilkanaście stopni. Latem nawet do 40C. Zimą napływ arktycznego powietrza powoduje surowe śnieżyce i zamiecie.  Temperatura spada groźnie do – 40 C.  W Północnej Dakocie odnotowano największą rozpiętość temperatur. Wiosną i jesienią szaleją trąby powietrzne, które rozpędzają się w „tornado alley” (kilkuset kilometrowy korytarz od Teksasu do Dakoty).

Oprócz bizona, fauna obfituje w różne gatunki jeleniowatych – wapiti (Jeleń kanadyjski), dwa gatunki sarny, antylopy pronghorn (Widłoróg amerykański). Głównym drapieżnikiem były wilki (wytępione na przełomie wieków), ich krewny niezniszczalny kojot jest ciągle obecny. Są też lisy, szopy, skunksy, żbiki, zające.  Niedźwiedzie i pumy spotykano na wyżej położonych terenach. Borsuki polują na pieski preriowe, których wielkie kolonie przyciągały też inne drapieżniki, dopóki nie zostały wytępione przez rolnictwo. Występują tu liczne gatunki ptaków i gryzoni.

Obecnie na równinach panuje rolnictwo – pszenica, kukurydza, na południu bawełna, jęczmień.

Na zachodnich wyżynach wypasa się bydło.

Read more hidden text

Read more

Narody

Istnieją 32 grupy Indian Równin, nie licząc tych, którzy zostali przymusowo przesiedleni na Terytorium Indiańskie w Oklahomie.

Wiele grup przeniosło się na Równiny po zaadoptowaniu konia.Raritn powwow 2019

Na wschodniej stronie rzeki Missouri na terenie dzisiejszej Dakoty znajdowały się stałe osady ludów kopieniaczych – narody Arikara, Mandan, Hidatsa. Bardziej na południe na terenie Nebraski i Kansas zamieszkiwały grupy Omaha, Iowa, Missiouri, Osage

Równiny Północne zajmowali polujący na bizony Indianie Blackfoot (składający się z trzech grup – Bloods, Blackfoot, Peigan), Gros Ventre, Crow, Kiowa. Obok niech mieszkają Assiniboin, Cree i Ojibwa.

Kiowa zostali potem zepchnieci na południe przez Sioux i Cheyenne. Kiowa razem z Indianami Wichita i  Komanczami polowali na bizony na równinach południowych. Komancze pierwotnie stanowili grupę Północnych Shoshone, którzy z Kotliny przenieśli się na Równiny w XVII wieku. Kiedy zaadoptowali konie ok 1700 odłączyli sią od Shoshonów  i ruszyli na południe.

Grupy Sioux mieszkały w Minnesocie i zajmowały się rolnictwem i myślistwem przed zaadoptowaniem konia. Zostali zepchnięci na Równiny przez Indian Cree i Ojibwa/Chippewa. Wywędrowali na Równiny w okolice Black Hills, wypierając inne mieszkające tu wcześniej ludy. Sioux dzielą sie na trzy główne grupy: Teton (Lakota) mieszkają na zachód od Missiouri ; Yankton (Dakota) – wschodnia część  Dakoty; Santee (tez Dakota) mieszkają w południowej Minnesocie. Każda z tych grup dalej dzieli się na mniejsze grupy. Obecnie tworzą trzecią co do wielkości grupę indiańską.

Na równinach centralnych mieszkali Indianie Cheyenne, Arapaho, Pawnee i wiele grup Dakotów.

Poza tym na równinach mieszka wiele grup przesiedlonych ze wschodu : Sauk, Fox, Kickapoo, Mesquakie, Miami, Illinois, Potawatomi, Delaware, Ottawa, Shawnee.Inni jak Cherokee, Chickasaw, Creek, Chocktaw, Seminole także zostali przesiedleni z południowego wschodu w pierwszej połowie XIX wieku.

Na Równinach mieszkały grupy reprezentujące sześć rodzin językowych: Algonkian, Athabaskan, Caddoan, Siouan, Kiowa-Tanowan, Ute-Aztecan

Algonkian: Arapaho, Blackfoot, Cheyenne, Plains Cree,  Plains Ojibea.

Athabaskan: Apache, Sarsi

Caddoan: Arikaras, Caddos, Pawnees, Wichitas

Siouan: Assiniboin, Crow, Hidatsa, Iowa, Kansa, Mandan, Omaha, Osage, Oto, Ponca, Dakota (Lakota)

Kiowa-Tanoan: Kiowa

Ute -Aztecan: Comanche

Read more hidden text

Read more

Charakterystyka kultur Równin

Historia regionu

Portret plemienia