Arktyka

„Lecieliśmy nad miękkim, białym koszmarem. Pofalowaną monotonią bieli pokrywającej wszystkie kształty i kolory.  Pogórki, jeziora, rzeki obecne na lądzie poniżej zwyczajnie nie istniały dla naszych oczu. Tej  jednorodności nie przełamywały istoty żywe, bo te kilka stworzeń zimujących tu ma także biały kolor i są zaledwie cieniem na śniegu. Przez setki kilometrów nie było żadnej zmiany i monotonia znużyła moje zmysły”. (Farley Mowat. People of the Deer. New York, 1968, s. 28)

Geografia i środowisko

Północno-amerykańska Arktyka to ponad pięć milionów kilometrów kwadratowych lodu, wody, skąpej wegetacji roślinnej. Ocean Arktyczny, na którym znajduje się wiele wysp, mniejszych oddzielnie nazywanych mórz, zatok i cieśnin ogranicza masę lądową od północy. Arktyka to obszar w pobliżu oraz powyżej kręgu polarnego, najbardziej na północ wysunięte części Alaski i Kanady. Teren wiecznej nocy lub nieprzerwanego dnia ponieważ panuje tu zmienny cykl dzienny. Zimą słońce znajduje się nad horyzontem zaledwie przez półtorej godziny, a latem odwrotnie, ciemność nocy trwa bardzo krótko. Poziom promieniowania słonecznego jest o 40% niższy niż na równiku a większość zostaje odbita przez śnieg i lód – także jest zimno cały rok.  Kraina wiecznej zmarzliny. Mało opadów. Silne wiatry.  Arktykę  czasami dzieli się na Pustynię Polarną (High Arctic), która wiecznie zmarzła rodzi ledwie mchy i porosty oraz znajdującą się od niej na południe tundrę. Tutaj górna warstwa gleby rozmarza i tworzy latem błotne obszary porośnięte karłowatymi drzewami, krzewami, trawami, porostami. Granicę pomiędzy Arktyką i Subarktyką wyznacza strefa, w której zaczynają rosnąć drzewa iglaste.

Lato jest krótkie trwa od wczesnego lipca do września. W lodowatej wodzie żyje wiele rodzajów ryb i morskich ssaków – najważniejsze to dziewiętnaście gatunków wielorybów i osiem gatunków fok. Na lądzie karibu migrują w wielkich stadach przez Arktykę i Subarktykę. Mieszkają tu też niedźwiedzie, lisy, wilki, lisy, zające oraz wiele gatunków migrujących ptaków.

Narody

Zgodnie z Handbook of North American Indian – arktyczny krąg kulturowy zamieszkują Aleuci i Eskimosi. Aleuci (zamieszkujący Wyspy Aleuckie) to ludzie otwartego oceanu, a Eskimosi to ludzie lodu. Grupy eskimoskie zamieszkujące amerykańską Arktykę często nazywają się Yupik albo Yuit. Eskimosi kanadyjscy i grenlandzcy mianują się Inuitami – czyli istotami ludzkimi.

Termin Eskimosi, którym określało się narody, zamieszkujące arktyczny krąg kulturowy został po raz pierwszy użyty w XVI wieku  ( w angielskim traktacie z 1584 roku w fromie Esquimawes, choć w późniejszych dokumentach używano bardzo różnej pisowni) i pochodzi być może z francuskiego. Określenie  Esquimaux, pojawia się na mapie Samulela Champlain z 1632 roku. Było ono używane na określenie wielu ludów okolic arktycznych, nie tylko na mieszkańców dalekiej północy ale też na określenie grup Micmac i Montagnais żyjących u ujścia Saint Lawrence na wybrzeżu Atlantyku.  Etymologia słowa Eskimo  jest niejasna, ale badacze zgadzają się, że prawdopodobnie francuskie słowo potem zanglicyzowane pochodzi od Montagnais assime or askime – które oznacza, ludzi wyplatających rakiety śnieżne. Według innej interpretacji pochodzi od excommunicated – czyli niechrześcijanin. Zgodnie z jeszcze innym głęboko zakorzenionym przekonaniem, Eskimos pochodzi z języka Algonkińskiego (Algonquian) i oznacza „zjadaczy surowego mięsa”, To ostatnie określenie uznane jest, szczególnie w Kanadzie i na Grenlandii za bardzo obelżywe i pogardliwe.  W Kanadzie narody Północy wolą określenie Inuit, albo członek Pierwszego Narodu.   W latach 70tych Eskimos został w Kanadzie zastąpiony przez nazwę Inuit. Przekonanie, że słowo to jest obraźliwe, bo ma znaczenie „zjadacze surowizny czy surowego mięsa” miało wielkie znaczenie w podjęciu decyzji przez Inuit Circumpolar Conference w 1977 roku, żeby zastąpić określenie Eskimos słowem Inuit, dla wszystkich niezależnie od lokalnych wariacji w nazwach.

Na Alasce sytuacja jest trochę bardziej skomplikowana. Określenie Eskimos, obejmujące mieszkających tu Yupik, Cupik, Inupiat (albo wariacja Inupiaq) do niedawna jeszcze było w szerokim użyciu. W 2016 roku prezydent Obama podpisał zarządzenie nakazujące w pewnych dokumentach zmianę terminologii mniejszości etnicznych, między innymi zmianę Eskimos na Alaska Native. Podobnie jak na pozostałym terenie USA rdzenni mieszkańcy Alaski pragną by nazywano ich określeniami przez nich wybranymi, najlepiej określeniami ich własnych narodów w ich językach.

(https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2016/04/24/475129558/why-you-probably-shouldnt-say-eskimo)

Według spisu powszechnego z 2010 roku  populacja Alaski liczy 710,231  ludzi,  z czego ok 15% to jej rdzenni mieszkańcy.

Ludzie żyjący w Arktyce mówią w językach klasyfikowanych do trzech rodzin językowych. Największa – Inuit-Inupiaq składa się z języków blisko spokrewnionych, którymi mówią ludzie mieszkający od wybrzeży Alaski, poprzez interior Kanady, aż na wschód do wybrzeży  Quebec i Labradoru i dalej Grenlandii. Druga rodzina, Yupik, składa się z pięciu języków używanych na wybrzeżu Alaski i na Syberii. Trzecia najmniejsza rodzina językowa to Aleut, mówią nią mieszkańcy Wysp Aleuckich.

Charakterystyka kultury

I am text block. Click edit button to change this text. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.

Subarktyka

cytat o Subraktyce

Geografia i środowisko

O środowisku subarktyki – tajga

Narody

I am text block. Click edit button to change this text. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.

Charakterystyka kultury

I am text block. Click edit button to change this text. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.

Portret plemienia

I am text block. Click edit button to change this text. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.

Portret plemienia

I am text block. Click edit button to change this text. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.